|
| |
Crkva brvnara u Ljutovnici |
|
Takovski kraj je područje
u opštini Gornji Milanovac koje zahvata predele između tri manja
rečna sliva i tri planine. To su doline reka Čemernice, Dičine
i Despotovice i prostor između planina Suvobora, Rudnika i Vujna.
Predeo se pruža pravcem zapad-istok. Središte mu je u današnje
vreme grad Gornji Milanovac, a tokom XIX veka bilo je to selo
Takovo, čuveno kao mesto u kome je podignut Drugi srpski ustanak.
Takovska crkva brvnara bila je centralno mesto tog znamenitog
istorijskog događaja. Takovski kraj kao predeona celina formiran
je tokom XIX veka. Sve do tada on je bio poznatiji kao rudnički,
a stanovništvo koje je ovde intenzivno naseljavano tokom XVIII
veka nazivano je Rudničanima.
Posle oslobođenja od Turaka, početkom
XIX veka, zahvaljujući Takovu, Takovskom ustanku i Takovcima
koji su činili okosnicu svenarodne bune i procesa srpske revolucije,
koji je započet upravo na ovim prostorima, ovaj kraj poprima
obeležje Takova i ubrzo i dobija naziv Takovski srez.
Ime "takovski kraj" naročito
je favorizovano u vreme dinastije Obrenovića. Obrenovići su
poreklom iz takovskog kraja, a Milan, rodonačelnik dinastije,
brat po majci Miloša Obrenovića, rođen je u takovskom kraju
u selu Brusnici.
U vreme Obrenovića bivši crnogorski srez
postao je takovski, a celo područje postaće nadaleko poznato
kao Takovo. Do danas je u narodu ostao taj naziv i on se i
zvanično koristi u regionalizaciji ovog dela Srbije i Šumadije.
Takovski kraj je kao i cela Šumadija oduvek
bio pokriven gustim šumama. Ne zna se mnogo o stanovništvu
koje su ovde zatekli doseljenici tokom XVIII veka kada je
unutar turskog carstva usled raznih društvenih previranja
došlo do novih seoba i intenzivnog preseljavanja stanovništva.
Na osnovu raznih izvora se zna da je tada rudnička planina
poslužila došljacima kao dobro sklonište. Zna se da su oni
za potrebe održanja vere i tradicije podizali crkve na ovom
području. A pošto nije bilo mogućnosti niti uslova za gradnju
zidanih crkava podizali su crkve od drvene građe - brvnare.
Crkve brvnare takovskog kraja za koje
se zna i o kojima su ostali tragovi u literaturi podignute
su tokom XVIII i početkom XIX veka. Četiri su sačuvane do
danas, od jedne je ostalo samo nekoliko delova, a o jednoj
znamo samo na osnovu literature i sačuvanog dela časne trpeze
koja se nalazi na mestu na kome se nalazila i crkva.
Crkve brvnare takovskog kraja su:
- Crkva brvnara
u Takovu, posvećena Svetom Đorđu, podignuta 1795. godine
na temelju starije građevine iz 1724.
- Crkva
brvnara u Pranjanima, posvećena Vaznesenju Hristovom,
sagrađena 1827. godine na temelju starije iz 1727.
-
Crkva brvnara u Ljutovnici, posvećena Svetom Nikoli, sagrađena
1809. godine.
-
Crkva brvnara u Koštunićima iz prve polovine XIX veka,
posvećena Svetoj Petki.
-
Crkva brvnara u Brezni, posvećena Svetom Dimitriju, sagrađena
1817. godine (danas postoje samo ostaci: časna trpeza, jedna
u celini očuvana vrata i druga znatno oštećena, nekoliko nadvratnih
i dovratnih greda sa bogatom ornamentikom, nekoliko brvana
i drugih drvenih delova).
-
Crkva brvnara u Loznju, posvećena Svetom Nikoli, osvećena
1733. godine (sagrađena verovatno iste ili prethodne godine),
sa ostacima časne trpeze i crkvenim mestom.
- Crkva brvnara u Teočinu
koja se pominje u izvorima da je preneta u Breznu. Po predanju
na mestu gde je bila ova crkva (potes Ćelije) bio je u XIX
veku orah koga su seljaci sekli, a on je iznova rastao. Onda
ga iskrče, a on opet izraste. Tada, ne znajući šta da rade,
kaže im jedan stariji čovek da ga ne diraju jer je on sveto
drvo i jer se na njemu nalazilo crkveno zvono (verovatno klepalo
- klepetalo). Po drugom predanju, ova je crkva preneta u Lozanj,
a zatim iz Loznja u Breznu.
Radoš Gačić
|
